بازیابی داده Data Recovery

بازیابی داده یا Data Recovery چیست؟

بازیابی داده (Data Recovery) به فرایندی اطلاق می‌شود که طی آن داده‌های از دست رفته، غیرقابل دسترسی، آسیب دیده یا فرمت شده‌ای که بر روی یک فضای ذخیره‌سازی ثانویه یا قابل جداسازی قرار داشته است و اکنون به صورت طبیعی قابل دسترس نیستند بازیابی یا نجات داده می‌شود.

این عدم دسترسی معمولی به داده‌ها ممکن است در اثر بروز آسیب‌های فیزیکی در رسانه ذخیره‌سازی و یا آسیب‌های منطقی در سیستم فایل (File System) رخ داده باشد. علاوه بر این‌ها مواردی نظیر حذف تصادفی و ناخواسته فایل‌ها نیز می‌تواند دلیلی برای انجام عملیات بازیابی باشد. معمولا در فرایند ریکاوری، داده‌ها از یک فضای ذخیره‌سازی نظیر دیسک‌های سخت، لوح‌های نوری، درایوهای فلش USB، درایوهای حالت جامد و … بازیابی می‌شود.

روش های بازیابی داده ها و فایل ها

بسته به نوع آسیب وارده، روش‌های بازیابی مختلفی وجود دارد. ترمیم سیستم فایل و جداول پارتیشن، تعمیر سخت افزاری نواحی آسیب دیده رسانه و … از جمله تدابیری است که برای ریکاوری داده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از رایج‌ترین مواردی که در آن کاربران نیازمند ریکاوری خواهند بود مربوط به زمانی است که فایل‌ها را به صورت تصادفی از روی رسانه ذخیره‌سازی خود حذف کرده‌اند.

جالب است بدانید معمولا در حالت کلی، محتوای فایل بلافاصله در اثر اعمال فرمان Delete از روی حافظه حذف نمی‌شود بلکه تنها ارجاعات آن از ساختار دایرکتوری حذف شده و فضای اشغال شده توسط فایل برای نوشتن محتوای جدید در دسترس قرار می‌گیرد. بنابراین در صورتی که محتوای جدیدی جایگزین محتوای پیشین نشده باشد احتمال بازیابی موفق فایل‌ها توسط روش‌های ریکاوری وجود خواهد داشت.

معمولا در صورتی که آسیب به صورت فیزیکی باشد امکان بازیابی داده توسط کاربر نهایی وجود نخواهد داشت. اما در مواردی نظیر بروز مشکل در سیستم فایل و یا حذف تصادفی داده‌ها، کاربر می‌تواند با استفاده از نرم افزارهای مخصوص بازیابی فایل (نظیر Recuva و …) بدون نیاز به متخصص تا حدودی به فایل‌های از دست رفته دسترسی مجدد پیدا کند.

در مواردی که داده‌ها از اهمیت بالایی برخوردار باشند یا داده‌ها با روش‌های معمول به طور کامل قابل بازیابی نباشند و یا رسانه ذخیره‌سازی دچار آسیب فیزیکی شده باشد مراجعه به متخصصین بازیابی و صرف هزینه ضروری خواهد بود. هرچند در صورتی که امکان بازیابی نرم‌افزاری مهیا باشد متخصص می‌تواند از راه دور نیز عملیات بازیابی را انجام دهد.

چند نکته در مورد ریکاوری داده

یکی از نکاتی که در فرایند ریکاوری اصولی لازم است مورد توجه قرار بگیرد اینست که باید از محتوای کنونی رسانه در اولین فرصت پشتیبان‌گیری شود و سپس عملیات ترمیم روی فایل‌های آسیب دیده اجرا شود تا در صورت وارد شدن آسیب بیشتر به داده‌ها امکان استفاده از محتوای پیشین وجود داشته باشد.

گفتنی است اصطلاح بازیابی داده علاوه بر مفهوم رایج فوق، به فرایند دیگری نیز اطلاق می‌شود که در آن به دنبال بازیابی داده‌های رمزنگاری شده یا پنهان‌سازی شده (توسط یک بدافزار یا …) هستیم. به علاوه بازیابی داده با آندیلیشن (Undeletion) یا آندیلیت (Undelete) کردن متفاوت است. در واقع آندیلیشن قابلیتی است که امکان برگرداندن فایل های حذف شده در اثر عمل حذف فایل را فراهم می‌کند.