رابط کاربری گرافیکی Graphical User Interface – GUI

رابط کاربری گرافیکی یا Graphical User Interface – GUI چیست؟

رابط کاربری گرافیکی (Graphical User Interface) یا به اختصار GUI (بخوانید گوئی)، نوعی رابط کاربری است که به کاربران اجازه می‌دهد از طریق نمادهای گرافیکی و نشانگرهای بصری با دستگاه‌های الکترونیک به تعامل و برقراری ارتباط بپردازند.

امروزه قلمرو استفاده از  GUI ها نه تنها در رایانه‌های معمولی، بلکه به گوشی‌های هوشمند، تبلت‌ها، پخش‌کننده‌های موسیقی، کتابخوان‌های الکترونیک و … نیز گسترش پیدا کرده است. کاربر در رابط‌های کاربری گرافیکی برای تعامل با دستگاه معمولا اجزای گرافیکی مربوطه را دستکاری می‌کند. رایج‌ترین اجزایی که در GUI ها وجود دارند عبارتست از: پنجره‌ها (Window)، آیکن‌ها (Icon)، منوها (Menu) و نشانگر (پوینتر یا Pointer). این چهار المان به اختصار با عنوان WIMP شناخته می‌شوند. در چنین قالبی از یک ابزار اشاره‌گر مانند ماوس به عنوان دستگاه ورودی استفاده می‌شود. با گسترش مفهوم رابط کاربری گرافیکی به دستگاه‌های لمسی گونه‌ی دیگری از GUI ها با قالبی موسوم به Post-WIMP شکل گرفتند که امکان تعامل چندانگشتی با صفحه نمایش و انجام حرکاتی نظیر نیشگون گرفتن (Pinch)، چرخش (Rotate) و … با کمک آن میسر شد (نمونه‌ی رایج این رابط‌های کاربری را در دستگاه‌های لمسی مجهز به سیستم عامل Android و iOS مشاهده می‌کنید).

شاید تعجب کنید اگر بدانید رابط‌های کاربری گرافیکی امروزی مدیون تلاش‌های شرکت زیراکس (Xerox) در دهه‌ی 1970 میلادی هستند. رایانه‌ی Apple Lisa که در سال 1983 توسط شرکت اپل روانه بازار شد به عنوان یکی از نخستین رایانه‌های شخصی مجهز به GUI شناخته می‌شود.

GUI در برابر CLI

GUI ها، برای غلبه بر مشکلات موجود در نوع دیگری از رابط‌های کاربری موسوم به رابط خط فرمان یا CLI شکل گرفتند (در رابط خط فرمان دستورات و داده‌ها از طریق صفحه کلید در یک محیط متنی تایپ می‌شوند). با ظهور رابط کاربری گرافیکی، مشکلات ناشی از تایپ نادرست دستورات، زمان‌بر بودن تعامل با دستگاه، پیچیدگی یادگیری و نیاز به دقت و تخصص بیشتر در CLI ها برطرف شد، به علاوه جذابیت و رنگ و لعاب محیط‌های کاربری رایانه‌ها نیز با تحول بزرگی روبرو شد که تعامل با نرم‌افزارهای رایانه‌ای را برای کاربران عادی دلنشین‌تر نمود.