ترتیب عمقی Z-order

ترتیب عمقی یا Z-order چیست؟

ترتیب عمقی (Z-order) به ترتیب قرار گرفتن اشیاء روی یکدیگر در یک محیط گرافیکی رایانه ای گفته می‌شود. به عبارت بهتر Z-order در مورد اشیائی که می‌توانند هم پوشانی داشته باشند مشخص می‌کند کدام شئ روی شئ دیگر قرار می‌گیرد.

همانطور که می‌دانید در فضای سه بعدی، سه محور X (چپ و راست)، Y (بالا و پایین) و Z (عقب و جلو) قابل تصور است. اصطلاح Z-order در واقع به نحوه قرارگیری اشیا در راستای محور Z اشاره می‌کند. اگر ترتیب عمقی برای شئ A نسبت به شئ B مقدار بیشتری داشته باشد در صورتی که این دو شئ با یکدیگر هم پوشانی جزئی یا کامل داشته باشند A روی B قرار می‌گیرد و در نمایش دو بعدی، بخشی از شئ B یا تمام آن از دید کاربر پنهان می‌شود.

از جمله متداول‌ترین اشیائی که مفهوم ترتیب عمقی برای آن‌ها تعریف می‌شود می‌توان به پنجره‌ها اشاره کرد که از اجزای اصلی در سیستم عامل های گرافیکی امروزی به شمار می‌روند. پنجره‌ها در راستای محور Z (محور فرضی که بر سطح صفحه نمایش عمود می‌باشد) به شکل پشته روی یکدیگر قرار می‌گیرند. در برخی از سیستم های مدیریت پنجره (Window Manager)، پنجره‌ای که کاربر در حال استفاده از آن می‌باشد (پنجره فعال) روی مابقی پنجره‌ها قرار می‌گیرد.

ترتیب قرارگرفتن اشکال روی هم در یک نرم افزار ویرایشگر تصویر مبتنی بر المان های برداری براساس همین مفهوم مشخص می‌شود. در اغلب این ویرایشگرها حین ترسیم اشیا، شئ تازه ترسیم شده روی اشیاء پیشین قرار می‌گیرد و کاربر می‌تواند با روش‌های مشخصی این ترتیب را تغییر دهد. رایج‌ترین این روش‌ها استفاده از دستورات مخصوصی مانند Bring to Front (برای قرار دادن شئ روی مابقی اشیا) و Send to Back (برای قرار دادن شئ پشت اشیاء دیگر) می‌باشد (این دستورات معمولا در منوی زمینه‌ای اشیا از طریق راست کلیک کردن روی آن‌ها نمایان می‌شود). علاوه بر این، تعیین ترتیب عمقی برای اشیاء موجود در اپلیکیشن های طراحی سه بعدی و هم‌چنین المان های موجود در صفحات HTML (با کمک تعیین مقدار z-index در قوانین CSS) امکان‌پذیر است.