بایگانی دسته بندی ها: مقدماتی

اسکرین ریدر Screen Reader

اسکرین ریدر یا Screen Reader چیست؟

اسکرین ریدر (Screen Reader) یا صفحه خوان نوعی نرم‌افزار کاربردی و ابزار یاری‌رسان است که قادر است با تحلیل محتوا و اجزای مختلف واسط کاربری یک اپلیکیشن یا سیستم عامل، آن را به شکل صدای ساختگی یک انسان یا به محتوای مناسب برای نمایشگرهای مخصوص خط بریل تبدیل نماید.

استفاده از صفحه‌خوان‌ها برای افراد نابینا یا دارای مشکلات دیداری و حتی افراد بی‌سواد می‌تواند نقشی اساسی در تعامل با دستگاه‌های رایانه‌ای ایفا کند. با این وجود کاربرانی که از نظر بینایی یا خواندن متون مشکلی ندارند نیز می‌توانند از مزیت تبدیل محتواهای متنی به صوت در این نرم‌افزارها بهره ببرند.

امروزه کاربرد صفحه خوان‌ها به حدی گسترش پیدا کرده است که از آن‌ها روی انواع رایانه‌ها، گوشی‌های هوشمند، تبلت‌ها و … می‌توان استفاده نمود. صفحه خوان Microsoft Narrator (در سیستم عامل مایکروسافت ویندوز)، VoiceOver (در سیستم عامل‌های ساخت شرکت اپل) و Google TalkBack (در سیستم عامل اندروید) در کنار نرم‌افزارهایی همچون JAWS و NVDA و Window-Eyes (برای ویندوز) و Orca (برای لینوکس) از جمله رایج‌ترین اسکرین‌ریدرها به شمار می‌روند. افزون بر این، اپلیکیشن‌هایی نیز وجود دارد که از قابلیت درون‌ساخته (built-in) برای پخش صوتی محتوای متنی (خواندن) برخوردار می‌باشند.

مرورگرهای وب، نرم‌افزارهای نمایش فایل‌های PDF، واژه‌پردازها و … از جمله نرم‌افزارهایی هستند که استفاده از صفحه خوان در آن‌ها با رواج و موفقیت بیشتری همراه بوده است. طبیعتا استفاده از این ابزارها در مقایسه با استفاده مستقیم از یک واسط کاربری گرافیکی (GUI) دشوارتر می‌باشد. گفتنی است برخی از اسکرین ریدرها با پشتیبانی از زبان‌های مختلف، امکان استفاده گسترده برای کاربران کشورهای گوناگون را فراهم آورده‌اند.

در واسط‌های کاربری گرافیکی برخلاف واسط‌های مبتنی بر خط فرمان، وجود عناصر گرافیکی در کنار متون، اسکرین ریدر را با آنالیزهای پیچیده‌تری درگیر می‌کند. در این حالت برخی از اسکرین‌ریدرها با تعامل و دریافت پیام‌های سطح پایین از سیستم عامل، نمایی متنی از واسط کاربری ایجاد می‌کنند و یا با کمک API های مخصوص به هدف خود دست پیدا می‌کنند. برای مثال وقتی فوکوس روی یک دکمه (Button) قرار می‌گیرد صفحه خوان به صورت صوتی یا از طریق نمایشگر بریل بیان می‌کند فوکوس روی یک دکمه قرار گرفته و عنوان آن را نیز به کاربر اعلام می‌کند تا بتواند نسبت به تعامل با آن تصمیم‌گیری بهتری داشته باشد.

در صفحات وب هم در صورتی که استانداردهای مربوطه به شکل مناسبی رعایت شده باشد، صفحه‌خوان با تجزیه و تحلیل کد HTML، تشخیص نوع المان‌ها و خواص منتسب به آن‌ها می‌تواند خروجی موردنیاز را برای کاربر فراهم آورد.

اسکرین ریدر Screen Reader
نمایی از پنجره Narrator Settings در ویندوز 10. Microsoft Narrator متنی که دور آن با کادر آبی رنگ مشخص شده است را برای کاربر می‌خواند.

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

صفحه کلید عددی Numeric Keypad

صفحه کلید عددی یا Numeric Keypad چیست؟

صفحه کلید عددی (Numeric Keypad) بخشی از یک صفحه کلید استاندارد رایانه است که معمولا در سمت راست آن قرار گرفته و اغلب برای وارد کردن سریع حجم زیادی از اعداد توسط کاربران مورد استفاده قرار می‌گیرد. عناوینی نظیر Number pad و Numpad نیز به عنوان معادل‌های رایج برای این اصطلاح به شمار می‌روند. از آنجا که نحوه‌ی قرارگیری کلیدها در این بخش از صفحه کلید مشابه ماشین حساب است به آن صفحه کلید ماشین حسابی نیز گفته می‌شود. از نظر لغوی، واژه Keypad به معنای صفحه کلید کوچک است.

کلیدهایی که روی یک Numpad استاندارد قابل مشاهده است شامل کلید Num Lock، کلیدهای 0 تا 9، کلیدهای مربوط به چهار عمل اصلی، نقطه (یا ممیز) و Enter می‌باشد.

صفحه کلید عددی Numpad - Numeric Keypad
صفحه کلید عددی (Numeric Keypad)

در صفحه کلید لپ‌تاپ‌ها معمولا به علت فضای کمتر، خبری از بخش مجزایی تحت عنوان صفحه کلید عددی نیست. در عوض، عملکرد این کلیدها با کمک یک کلید تغییردهنده با نام Fn به کلیدهای دیگر موجود در صفحه کلید محول می‌شود.

در Numpad های معمولی، کلیدها متناسب با وضعیت روشن یا خاموش بودن Num Lock دارای دو عملکرد متفاوت می‌باشند. در صورتی که این کلید روی حالت روشن قرار داشته باشد کلیدهای ارقام، رقم متناظر خود را تولید می‌کنند. اما اگر Num Lock روی حالت Off باشد عملکرد کلیدهای 2 و 4 و 6 و 8 به ترتیب معادل با کلیدهای پایین، چپ، راست و بالا خواهد بود و رفتار کلیدهای 0 و 1 و 3 و 7 و 9 و نقطه (.) به ترتیب معادل کلیدهای Ins و End و PgDn و Home و PgUp و Del می‌باشد.

کاربردهای دیگر صفحه کلید عددی

هرچند از این صفحه کلید معمولا برای تایپ سریع اعداد استفاده می‌شود اما کاربردهای دیگری نیز برای کلیدهای موجود در این بخش وجود دارد. برای مثال کنترل حرکت کرسر ماوس از جمله کاربردهایی است که معمولا در نبود یک ماوس فیزیکی راهشگا خواهد بود.

در برخی از بازی‌های رایانه‌ای نیز از کلیدهای 1 تا 9 موجود در Numpad برای جابجانمودن کاراکترها و اشیا در قطرها و چهار جهت اصلی استفاده می‌شود. برخی از اوقات نیز به جای استفاده از کلیدهای WASD برای کنترل کاراکتر از کلیدهای چهار جهت در صفحه کلید عددی کمک گرفته می‌شود.

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

ایجاد، خواندن، بروزرسانی و حذف Create, Read, Update and Delete – CRUD

ایجاد، خواندن، بروزرسانی و حذف یا Create, Read, Update and Delete – CRUD چیست؟

CRUD (یا کرود) اصطلاحی در دانش رایانه است که از حروف ابتدای چهار عمل اصلی مورد استفاده در ذخیره‌سازی داده‌ها یعنی ایجاد کردن (Create)، خواندن (Read)، بروزرسانی (Update) و حذف کردن (Delete) گرفته شده است. در برخی موارد از واژه‌های Retrieve (به معنای بازیابی) و Destroy (به معنای نابود کردن) نیز به عنوان جایگزین‌های معادل برای اعمال Read و Delete استفاده می‌شود.

کاربردهای رایج اصطلاح CRUD

این اصطلاح معمولا در حوزه‌هایی که با بازیابی و تغییر محتویات پایگاه داده در ارتباط است به کار می‌رود. در SQL دستورات معادل با این چهار عمل به ترتیب عبارتند از: INSERT (برای درج رکوردهای جدید در یک جدول)، SELECT (برای انتخاب یا بازیابی رکوردها از یک جدول)، UPDATE (برای بروزرسانی مقادیر موجود در رکوردها) و DELETE (برای حذف رکوردها از یک جدول).

در واسط‌های کاربری نیز این اعمال مربوط به زمانی می‌شوند که کاربر به نمایش، جستجو و تغییر اطلاعات (معمولا از طریق فرم‌های درنظر گرفته شده) اقدام می‌کند. برای مثال در واسط کاربری یک نرم افزار دفترچه تلفن لازم است بخش‌هایی برای افزودن آیتم جدید، بازیابی، جستجو و لیست کردن آیتم‌های ثبت شده، ویرایش آیتم‌ها و حذف آن‌ها درنظر گرفته شده باشد؛ در صورت نداشتن این قابلیت‌ها نرم‌افزار دفترچه تلفن عملا ناقص خواهد بود.

اصطلاحات مشابه با CRUD

از اصطلاحات دیگری که دارای مفاهیمی مشابه با CRUD هستند می‌توان به BREAD (برگرفته از واژه‌های Browse یا مرور کردن، Read یا خواندن، Edit یا ویرایش کردن، Add یا افزودن و Delete یا حذف کردن)، MADS (برگرفته از واژه‌های Modify یا تغییر دادن، Add یا افزودن، Delete یا حذف کردن و Show یا نمایش دادن) و DAVE (برگرفته از واژه‌های Delete یا حذف کردن، Add یا افزودن، View یا مشاهده کردن و Edit یا ویرایش کردن) اشاره نمود.

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

یو اس اس دی Unstructured Supplementary Service Data – USSD

یو اس اس دی یا USSD چیست؟

یو اس اس دی (USSD) کوتاه‌شده‌ی عبارت Unstructured Supplementary Service Data (به معنای داده خدمات تکمیلی بدون ساختار) می‌باشد و عنوان پروتکلی است که توسط تلفن‌های مبتنی بر شبکه‌های سلولی GSM به منظور ارتباط با سیستم‌های رایانه‌ای فراهم‌کننده سرویس استفاده می‌شود. از کدهای USSD با عناوینی همچون “کدهای سریع” (یا Quick Codes) و “کدهای ویژگی” (یا Feature Codes) نیز یاد می‌شود.

کدهای یو اس اس دی دارای حداکثر طول 182 کاراکتر می‌باشند. این کدها (یا پیام‌ها) با علامت ستاره (*) آغاز می‌شوند، با تعدادی رقم که نشان‌دهنده‌ی یک دستور یا داده است ادامه یافته و با علامت Hash یا مربع (#) نیز به پایان می‌رسند. ارقام تشکیل‌دهنده یک پیام USSD ممکن است در قالب گروه‌هایی با استفاده از علامت ستاره از یکدیگر جدا شوند. برای اینکه کاربر، آغاز کننده یک ارتباط USSD باشد کافی است کد موردنظر را همانند رویه‌ی متداول شماره‌گیری نماید. به عنوان مثال در زمان انتشار این مطلب با شماره‌گیری کد *555*1*2# روی سیم‌کارت‌های اعتباری یکی از اپراتورهای ایرانی می‌توان میزان باقی‌مانده‌ی موجودی را مشاهده نمود.

در بسیاری از موارد به منظور تسهیل ارتباط، با شماره‌گیری یک کد اصلی منویی نمایش داده می‌شود که کاربر می‌تواند متناسب با خواسته‌ی خود عدد گزینه موردنظر را در پاسخ ارسال نماید.

کاربردهای یو اس اس دی

یکی از رایج‌ترین کاربردهای USSD اطلاع از میزان موجودی باقی‌مانده در سیم‌کارت‌های اعتباری (یا پیش پرداختی) است. بسیاری از فراهم‌کننده‌های سرویس‌های همراه پس از آن که کاربر پیامکی ارسال یا تماسی برقرار می‌کند با نمایش یک پیام USSD میزان باقی‌مانده‌ی موجودی و هزینه‌ی آخرین عمل انجام شده را به اطلاع کاربر می‌رسانند.

افزایش موجودی (شارژ) در طرح‌های اعتباری، فعالسازی بسته‌های مقرون به صرفه برای مکالمه، پیام کوتاه و اینترنت همراه، شرکت در نظرسنجی‌ها، انجام فعالیت‌های خیرخواهانه، استفاده از خدمات بانکی و … از جمله کاربردهای رایجی هستند که به مدد یو اس اس دی میسر شده است. برخی اپراتورها از USSD برای ارسال محتواهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی، خبرها و حتی مقالات سایت‌های مشهور نیز بهره می‌برند.

تفاوت USSD و SMS به زبان ساده

USSD در مقایسه با سرویس پیام کوتاه از واکنش‌گرایی بالاتری برخوردار است. در واقع به هنگام مبادله‌ی پیام‌های یواس‌اس‌دی نوعی ارتباط آنی (Real Time) در طول یک نشست (Session) به وجود می‌آید و این ارتباط تا پایان نشست باز می‌ماند. این در حالیست که به هنگام ارسال SMS از روش ارتباطی “ذخیره و ارسال” (Store and forward) استفاده می‌شود، به این معنا که اطلاعات ارسال شده از طریق SMS ابتدا روی یک سیستم میانی ذخیره می‌شود و سپس برای مقصد ارسال می‌گردد.

برخی اوقات USSD و SMS در کنار یکدیگر به کار می‌روند. برای مثال کاربر یک کد USSD را شماره‌گیری می‌کند و پاسخ اصلی این درخواست پس از پردازش از طریق یک پیام کوتاه برای وی ارسال می‌شود.

یو اس اس دی USSD
نمونه‌ای از کدهای USSD در یک گوشی اندرویدی

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

کلید شیفت Shift Key

کلید شیفت یا Shift Key چیست؟

کلید شیفت (Shift Key) یکی از کلیدهای تغییردهنده (Modifier Key) در صفحه کلید است که برای تایپ حروف بزرگ و کاراکترهایی که در بخش بالایی برخی از کلیدها نقش بسته‌اند (نظیر نماد $ که همراه با عدد 4 روی یک کلید قرار گرفته است) استفاده می‌شود. به این کلید، کلید انتخاب سطح دو (Level 2 Select Key) نیز گفته می‌شود.

معمولا دو عدد کلید شیفت یکی در سمت راست و دیگری در سمت چپ صفحه کلید قرار دارد. در چینش استاندارد QWERTY معمولا شیفت سمت چپ زیر کلید Caps Lock و بالای کلید Ctrl چپ قرار دارد و شیفت سمت راست نیز زیر کلید Enter و بالای Ctrl سمت راست قرار می‌گیرد. همانطور که گفته شد افزون بر حروف بزرگ، بسیاری از علائم پرکاربرد از جمله پرانتزهای باز و بسته، *، @، !، “، ؟ و علائم کوچکتر و بزرگتر و … به فشرده شدن کلید Shift احتیاج دارند. بنابراین وجود دو نمونه از این کلید در دو طرف کیبورد می‌تواند به تایپ آسانتر این کاراکترها کمک کند.

لازم به ذکر است در بسیاری از سیستم‌عامل‌ها از جمله ویندوز اگر کلید Caps Lock روی حالت روشن قرار داشته باشد فشرده شدن کلید Shift همراه با کلیدهای حروف باعث کوچک نوشته شدن آن حرف می‌شود.

معمولا در صفحه کلیدها از یک فلش روبه بالا (مشابه آنچه در تصویر زیر دیده می‌شود) به عنوان نماد این کلید استفاده می‌شود.

کلید شیفت Shift Key
موقعیت کلید Shift سمت چپ در یک صفحه کلید

کاربردهای کلید Shift

کلید شیفت دارای کاربردهای متعددی در سیستم‌عامل‌ها و نرم‌افزارهای مختلف می‌باشد که در ادامه به برخی از رایج‌ترین آن‌ها اشاره شده است:

  • انتخاب بخشی از متن یا اشیا: با کلیک روی نقطه آغازین، فشردن کلید شیفت و پایین نگه‌داشتن آن و سپس انتخاب نقطه انتهایی می‌توانید در واسط‌های کاربری گرافیکی نرم‌افزارهای مختلف (نظیر واژه‌پردازها، ویرایشگرهای متن، مرورگرهای وب، نرم‌افزارهای مدیریت فایل و …) بخشی از متن یا فایل‌ها و اشیا موردنظرتان را انتخاب کنید.
  • تسهیل ترسیم خطوط صاف، دایره و مربع: در نرم‌افزارهای ترسیمی معمولا با پایین نگه‌داشتن کلید Shift، استفاده از ابزارهای خط، مستطیل و بیضی به رسم خطوط صاف، مربع و دایره محدود می‌شود.
  • باز کردن پیوند در پنجره جدید مرورگر: در بسیاری از مرورگرهای وب با پایین نگه‌داشتن این کلید هنگام کلیک روی لینک‌ها، محتوای مقصد در پنجره‌ای جدید باز می‌شود.
  • باز کردن Windows Task Manager: با فشردن همزمان کلیدهای Ctrl + Shift + Esc می‌توان به این برنامه دسترسی پیدا نمود.
  • حذف بدون بازگشت فایل‌ها و فولدرها: در صورتی که در برنامه File Explorer (یا Windows Explorer در نسخه‌های قدیمی‌تر ویندوز) هنگام پاک کردن فایل‌ها یا فولدرها همراه با فشردن کلید Delete کلید Shift را نیز پایین نگه‌دارید فایل یا فولدرهای موردنظر به صورت آنی و بدون ارسال به Recycle Bin حذف می‌شوند.
  • بازگشت به شئ قبلی: همانطور که می‌دانید معمولا در نرم‌افزارهای مختلف و فرم‌های اینترنتی با استفاده از کلید Tab می‌توان فوکوس را به شئ (یا فیلد) بعدی منتقل نمود. برای بازگشت به شئ قبلی کافی است کلید Shift را همراه با Tab فشار دهید.
  • باز کردن Context Menu با فشردن همزمان Shift + F10

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

وب جهان گستر World Wide Web

وب جهان گستر یا World Wide Web چیست؟

وب جهان گستر (World Wide Web) که به اختصار با عنوان وب یا WWW شناخته می‌شود یک فضای اطلاعاتی است که در آن اسناد و سایر منابع وب با استفاده از عبارتی موسوم به نشانی وب (URL) مشخص می‌شوند، از طریق اینترنت قابل دسترسی هستند و به واسطه پیوندها به یکدیگر مرتبط می‌شوند. وب جهان گستر توسط تیم برنرز لی (Tim Berners-Lee) در سال 1989 اختراع شد. وی اولین مرورگر وب را در سال 1991 منتشر نمود.

امروزه وب جهان گستر به عنوان اصلی‌ترین ابزاری در اینترنت به شمار می‌رود که میلیاردها فرد در سراسر دنیا از آن استفاده می‌کنند. صفحات وب (Web Pages) در واقع اسنادی متنی هستند که از زبان نشانه‌گذاری ابرمتن (HTML) به منظور ایجاد محتوای قالب‌بندی‌شده (شامل متون، تصاویر، ویدیوها و غیره) بهره می‌برند و کاربر برای نمایش مناسب آن‌ها نیازمند یک مرورگر وب می‌باشد. تعدادی از این صفحات تحت یک دامنه یکسان و ظاهر مشابه تشکیل یک وبسایت می‌دهند. کاربر می‌تواند با کمک پیوندهای موجود در صفحات وب، صفحات دیگری از همان سایت یا سایتی دیگر را پیمایش نماید یا با وارد نمودن نشانی یک صفحه یا منبع مشخص در نوار آدرس مرورگر، به آن دسترسی پیدا کند. به طور کلی به چنین فرایندی، مرور وب (Browsing) یا وبگردی (Web Surfing) گفته می‌شود.

محتوای وبسایت‌ها ممکن است به طور کامل از سوی صاحبان آنها منتشر شود و یا حتی کاربران هم در تولید محتوا به آن‌ها کمک کنند. سایت‌ها بسته به نوع محتوا ممکن است تنها جنبه‌ی سرگرمی یا اطلاع‌رسانی و خبری داشته باشند یا فعالیت‌هایشان در حوزه‌های تجاری، علمی، فرهنگی، خدماتی و … باشد. امروزه بخش‌ها و سازمان‌های مختلف دولتی و غیردولتی نیز برای ارتباط با مشتریان و مخاطبان خود به ایجاد وبسایت‌های اختصاصی روی آورده‌اند.

ظهور Web، در کنار فواید گوناگونی که به همراه داشته است باعث شده جرائم مختلفی از قبیل انتشار بدافزارها، سرقت اطلاعات، کلاه‌برداری‌های مالی، جاسوسی، سوء استفاده از کودکان و … به مرور در وبسایت‌ها نیز پدیدار شوند. افزون بر این، امروزه مسائل مرتبط با حریم خصوصی کاربران و محفوظ ماندن رفتار منتسب به آن‌ها حین استفاده از Web نیز به موضوع مهمی تبدیل شده است که متأسفانه توسط بسیاری از وبسایت‌های غول‌پیکر و نامدار جهانی هم به طور کامل رعایت نمی‌شود. آمار میلیاردی کاربران این فضا و رشد روزافزون آن می‌تواند چنین مسائلی را بیش از نمونه‌های مشابه در دنیای واقعی حائز اهمیت نماید.

تفاوت اینترنت و وب

برخی اوقات به اشتباه مفاهیم Internet (اینترنت) و Web به عنوان معادلی برای یکدیگر به کار می‌روند. این در حالی است که Internet یک سیستم جهانی از شبکه‌های رایانه‌ای متصل به یکدیگر است و Web مجموعه‌ای جهانی از اسناد و منابع دیگری است که با یک نشانی (معمولا با پروتکل HTTP که تنها یکی از چندین پروتکل مورد استفاده در اینترنت است) مشخص می‌شوند و با استفاده از پیوندها به یکدیگر متصل می‌شوند.

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

رایانه رومیزی Desktop Computer

رایانه رومیزی یا Desktop Computer چیست؟

رایانه رومیزی یا دسکتاپ (Desktop Computer)، نوعی رایانه شخصی (یا PC) است که به تناسب اندازه جهت استفاده در مکانی ثابت (معمولا روی یک میز) طراحی شده است. در رایج‌ترین مدل، این نوع از رایانه‌ها شامل یک کیس رایانه‌ای (یا Computer Case شامل یک منبع تغذیه، مادربرد، پردازنده، حافظه اصلی، فضای ذخیره‌سازی نظیر هارددیسک یا درایو حالت جامد، درایو دیسک‌های نوری و در مدل‌های قدیمی‌تر درایو فلاپی دیسک و …)، ماوس، صفحه کلید و نمایشگر می‌باشند. چاپگر و پویشگر تصاویر نیز از جمله ابزارهای رایج دیگری است که در کنار رایانه‌های رومیزی قابل مشاهده است.

کیس‌های رایانه‌ای معمولا به صورت افقی یا عمودی در زیر یا کنار نمایشگر یا میز رایانه قرار می‌گیرند. در نوع دیگری از رایانه‌های رومیزی که به رایانه‌های شخصی مجتمع (یا All in One PC به اختصار AIO) موسوم هستند خبری از یک جعبه مجزا نیست و در واقع اجزای داخلی کیس با نمایشگر رایانه ترکیب شده است. این نوع از رایانه‌های رومیزی که در برخی نمونه‌های امروزی مجهز به صفحه نمایش‌های لمسی نیز می‌باشد فضای کمتری نسبت به مدل معمولی اشغال کرده و به علاوه در آن‌ها از شلوغی کابل‌های متعدد نیز خبری نیست.

اولین رایانه رومیزی (ماشین حساب قابل برنامه ریزی) که به صورت تجاری در اواسط دهه 1960 وارد بازار شد Programma 101 نام داشت. در دهه 1980 با ظهور رایانه‌های IBM PC و پس از آن Apple Macintosh استفاده از رایانه‌های رومیزی رواج بیشتری پیدا کرد و به گونه‌ی غالب رایانه‌های شخصی تبدیل شد. اما به مرور زمان در اواسط دهه 2000 میلادی، رایانه‌های رومیزی با کاهش اقبال مردم جایگاه خود را به لپ‌تاپ‌های قابل حمل دادند.

تفاوت رایانه‌های رومیزی و لپ تاپ‌ها

معمولا رایانه‌های دسکتاپ نسبت به لپ‌تاپ‌ها از قابلیت توسعه و آپگرید (ارتقا) بالاتری برخوردارند. به عبارت بهتر وجود شیارهای توسعه بیشتر، فضای بیشتر برای خنک کننده‌های قوی‌تر، امکان استفاده از چند هارددیسک در کنار یکدیگر و حتی قیمت پایین‌تر از جمله مزیت‌هایی است که در رایانه‌های رومیزی نسبت به لپ‌تاپ‌ها بیشتر قابل مشاهده است. با اینحال غالبا در انواع All in One همانند لپ تاپ‌ها دسترسی به اجزای داخلی به منظور آپگرید کردن قطعات رایانه چندان میسر نیست.

در مقابل، لپ‌تاپ‌ها نسبت به رایانه‌های دسکتاپ به سبب اندازه کوچکتر از قابلیت حمل بالاتر و وزن کمتری برخورداری هستند. به علاوه لپ‌تاپ‌ها با دارا بودن باتری داخلی، بدون نیاز به یک منبع تغذیه بدون وقفه (UPS) گران قیمت، امکان استفاده از رایانه را در مکان‌ها و مواقعی که دسترسی به خطوط برق وجود ندارد میسر کرده‌اند.

یک رایانه رومیزی Desktop Computer
نمای گرافیکی از یک رایانه رومیزی (Desktop Computer) معمولی
رایانه رومیزی All in One
نمونه‌ای از رایانه‌های رومیزی All in One

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

کلید مکان نما Cursor Key

کلید مکان نما یا Cursor Key چیست؟

کلید انتقال مکان نما (Cursor Movement Key) یا به اختصار کلید مکان نما (Cursor Key) به کلیدهایی در صفحه کلید گفته می‌شود که برای جابجا کردن مکان نما مورد استفاده قرار می‌گیرند. با توجه به اینکه معمولا از این کلیدها می‌توان برای حرکت در میان محتوای اسناد و … نیز استفاده نمود به آن‌ها کلیدهای ناوبری (Navigation Keys) هم گفته می‌شود.

کلیدهای پیکانی (Arrow Keys) که شامل چهار کلید با فلش‌هایی در جهات مختلف می‌شود یکی از رایج‌ترین انواع کلیدهای مکان نما به شمار می‌رود که قادر هستند کرسر را در یکی از چهار جهت بالا، پایین، راست یا چپ حرکت دهند. این کلیدها معمولا در بخش پایینی کیبورد و سمت چپ بخش صفحه کلید عددی (Numeric Keypad) با چینشی به شکل حرف T معکوس قابل مشاهده هستند. کلیدهای پیکانی علاوه بر جابجایی مکان نمای متنی، برای حرکت در میان لیستی از آیتم‌ها، انجام بازی‌های رایانه‌ای و … نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در گذشته زمانی که هنوز استفاده از ماوس‌ها فراگیر نشده بود از کلیدهای پیکانی برای حرکت دادن مکان نمای ماوس استفاده می‌شد. اما امروزه برای جابجایی کرسر ماوس توسط کیبورد از کلیدهایی موسوم به کلیدهای ماوس (Mouse Keys) استفاده می‌شود. این کلیدها در واقع همان کلیدهای اصلی (کلیدهای 1 تا 9) موجود در بخش صفحه کلید عددی هستند. مزیت جایگزینی کلیدهای پیکانی با کلیدهای ماوس در اینست که امکان کلیک کردن و جابجایی کرسر ماوس در جهت‌های اصلی و راستاهای میانی آن‌ها با کمک کلیدهای ماوس امکان‌پذیر می‌باشد (درحالیکه کلیدهای پیکانی، تنها چهار کلید برای جهت‌های اصلی در اختیار کاربر قرار می‌دهند).

با اینکه اصطلاح کلیدهای مکان نما از دید عامه‌ی مردم معادل با همان کلیدهای پیکانی هستند اما این کلیدها تنها کلیدهای مکان نما نیستند. کلیدهای Home و End (برای انتقال مکان‌نمای متنی به ابتدا و انتهای خط) و کلید Tab (برای انتقال مکان‌نما به نقطه‌ی توقف بعدی) از جمله کلیدهای کرسر پرکاربرد به شمار می‌روند. از این کلیدها معمولا به منظور حرکت در میان لیستی از آیتم‌ها نیز استفاده می‌شود. کلیدهای Page Up و Page Down به منظور اسکرول (حرکت در میان محتوای صفحه یا رفتن به صفحه قبل و بعد) به کار می‌روند. کلیدهای Delete و Backspace نیز برای حذف کاراکتر بعد یا قبل از کرسر استفاده می‌شوند که طبیعتا همزمان با این حذف، مکان نمای متنی نیز جابجا می‌شود. البته از کلید Delete معمولا برای هر نوع حذفی (از حذف فایل‌ها گرفته تا حذف اشکال موجود در برخی نرم‌افزارهای ترسیمی و اشیاء قابل ویرایش در یک واسط کاربری گرافیکی) نیز استفاده می‌شود.

کلید مکان نما Cursor Key
کلیدهای پیکانی (Arrow Keys) نمونه‌ای پرکاربرد از کلیدهای کرسر (Cursor Keys) به شمار می‌روند.

کلمه عبور Password

کلمه عبور یا Password چیست؟

کلمه عبور یا پسورد (Password) یک کلمه یا رشته‌ای از کاراکترهاست که به عنوان ابزاری برای تصدیق هویت و تأیید اعتبار یک کاربر مورد استفاده قرار می‌گیرد. با وارد کردن کلمه عبور صحیح که معمولا در کنار یک نام کاربری ثبت شده معنا پیدا می‌کند به کاربر اجازه دسترسی به منبعی معین اعطا می‌شود. از گذرواژه نیز به عنوان معادلی برای این اصطلاح استفاده می‌شود.

امروزه از کلمه‌های عبور برای ورود به سیستم عامل رایانه‌ها، دستگاه‌های همراه، خودپردازها، دسترسی به خدمات بسیاری از سامانه‌های آنلاین و … استفاده می‌شود. با اینحال به کارگیری گذرواژه‌ها تنها به دنیای مدرن کنونی اختصاص ندارد. حتی در زمان‌های نسبتا دور نگهبان‌ها از افراد ناشناس برای ورود به مکان‌های حفاظت شده به صورت شفاهی کلمه عبوری را درخواست می‌کردند.

معمولا هنگام وارد کردن کلمات عبور در رایانه‌های امروزی، به جای حروف وارد شده علامتی مشابه ستاره یا دایره در فیلد مربوطه نمایش داده می‌شود. به این ترتیب امکان خوانده شدن پسورد توسط افرادی که در کنار کاربر قرار دارند از بین می‌رود.

یکی از رایج‌ترین راهکارهای هکرها برای نفوذ به یک سیستم تلاش برای یافتن کلمه عبور با تست کردن احتمالات مختلف است. این شیوه، حمله جستجوی فراگیر یا بروت فورس (Brute-Force attack) نام دارد. با توجه به زمان بالایی که در این روش برای بررسی ترکیبات مختلف حروف، نمادها و اعداد مورد نیاز است معمولا هکرها ترجیح می‌دهند تنها واژه‌های رایج یا حداقل واژه‌های موجود در فرهنگ لغات یک زبان را برای ورود به سیستم مورد بررسی قرار دهند. به این روش، حمله لغت‌نامه‌ای (Dictionary Attack) گفته می‌شود و با توجه به اینکه کاربران بسیاری از واژه‌های ساده موجود در یک زبان به عنوان کلمه عبور استفاده می‌کنند روش لغت‌نامه‌ای می‌تواند در موارد بسیاری برای نفوذ به سیستم نتیجه‌ای موفقیت آمیز داشته باشد. جالب است بدانید مطابق آمارها عباراتی نظیر 123456 و password از رایج‌ترین کلمه‌های عبور در دنیا به شمار می‌روند.

نکاتی برای انتخاب کلمه عبور مناسب و ایمن

هرچند استفاده از واژه‌های رایج یک زبان به عنوان پسورد می‌تواند باعث تسهیل به خاطرسپاری آن شود اما به همان اندازه حدس زدن آن برای اشخاص غیرمجاز را نیز ساده‌تر می‌کند. در واقع یک کلمه عبور یا بهتر بگوییم یک “عبارت عبور” (یا Passphrase) که واژه‌ای معنادار و واقعی نباشد می‌تواند از نظر امنیتی یک نکته‌ی مهم تلقی شود.

بسیاری از سامانه‌ها و سازمان‌ها برای افزایش امنیت، کاربران خود را ملزم به رعایت قوانینی خاص حین انتخاب کلمه عبور می‌کنند. در ادامه برخی از نکاتی که می‌تواند برای انتخاب یک کلمه عبور مناسب مفید واقع شود بیان شده است:

  • هرچه طول (یا تعداد کاراکترهای) پسورد بیشتر باشد حدس زدن آن دشوارتر خواهد بود.
  • بهتر است از تک واژه‌های رایج و پرکاربرد یک زبان به عنوان کلمه عبور استفاده نشود. در مقابل، ترکیبی از چند کلمه غیرمرتبط و گنجاندن علائم یا اعداد در میان آن‌ها می‌تواند انتخابی مناسب باشد.
  • به کاربردن ترکیبی از حروف بزرگ و کوچک، علائم و اعداد هنگام انتخاب پسورد می‌تواند منجربه افزایش پیچیدگی آن شده و در نتیجه احتمال حدس زدن آن توسط روش‌های سیستماتیک را دشوارتر می‌نماید. دقت داشته باشید کلمه‌های عبور نسبت به بزرگی و کوچکی حروف حساس (Case Sensitive) هستند.
  • اکیدا توصیه می‌شود از المان‌هایی نظیر نام شخصی، تاریخ یا سال تولد، شماره تلفن، کد شناسایی و … به عنوان کلمه عبور خود استفاده نکنید.
  • بهتر است به صورت دوره‌ای رمزهای عبور خود را تغییر دهید.
  • پیشنهاد می‌شود برای اینکه یک پسورد پیچیده و در عین حال به یادماندنی انتخاب کنید ابتدا یک عبارت یا جمله را در ذهن خود در نظر بگیرید و سپس حروف ابتدای کلمات آن را به عنوان کلمه عبور خود برگزینید.
  • هرگز کلمه عبور خود را روی یک کاغذ یا سند حفاظت نشده یادداشت نکنید.
  • در نظر گرفتن یک یا چند کلمه فارسی و جایگزین نمودن حروف آن با حروف معادل انگلیسی که روی صفحه کلید قرار دارند نیز می‌تواند کلمه عبوری پیچیده را نتیجه دهد. به عنوان مثال کلمه‌ی فارسی “امیر” را در نظر بگیرید. حرف “ا” روی صفحه کلید معادل حرف “h” می‌باشد به همین ترتیب حروف “م”، “ی” و “ر” به ترتیب معادل با حروف “l” و “d” و “v” هستند. بنابراین کافی است کلمه عبور خود را به صورت “hldv” انتخاب کنید.
  • هنگام ورود کلمه عبور مراقب نگاه‌های افرادی که در اطراف شما قرار دارند باشید. معمولا این هشدار زمانی جدی‌تر خواهد بود که کلمه عبور شما ساده باشد و یا تایپ شما چندان سریع نباشد.
  • برای حساب‌های کاربری مختلف خود از کلمه عبوری یکسان استفاده نکنید. چرا که در این صورت فاش شدن پسورد شما در یک سامانه می‌تواند تهدیدی جدی برای حساب‌های دیگر شما ایجاد کند.

ایمنی سیستم‌های رایانه‌ای در حوزه کلمه عبور

هرچند رعایت نکات بیان شده از سوی کاربر در انتخاب پسوردهایی ایمن از اهمیت بسیار بالایی برخوردار می‌باشد اما نمی‌توان نقش سیستم‌های رایانه‌ای را در حفظ امنیت کاربران نادیده گرفت. به عنوان مثال ایجاد محدودیت در تعداد تلاش‌های مجاز برای ورود به سیستم می‌تواند مانع از نفوذ یک هکر به واسطه روش‌های سعی و خطا شود. نگه‌داری کلمات عبور کاربران سیستم به صورت متونی ساده و رمزنگاری نشده نیز می‌تواند در صورت دسترسی هکرها به منبع نگه‌داری کلمات عبور باعث بروز فاجعه‌ای غیرقابل جبران شود.

ارسال کلمه عبور انتخاب شده از طریق پست الکترونیک موضوع دیگری است که می‌تواند امنیت سیستم را به خطر بیندازد. اجبار کاربران به انتخاب رمزهای عبور پیچیده، اجبار به تغییر دوره‌ای پسورد و ایجاد لیست سیاهی از کلمات رایج از جمله سیاست‌های مهم یک سامانه ایمن به شمار می‌روند. بسیاری از سامانه‌ها نیز در صورتی که کاربر پس از ورود به سیستم برای مدت زمانی نسبتا طولانی از آن استفاده نکند به اجبار از او تقاضا می‌کنند کلمه عبور خود را مجددا وارد نماید. به این ترتیب امکان دسترسی افراد غیر مجاز به سیستم تا حد ممکن پایین خواهد آمد.

استفاده از روش‌های جایگزین صفحه کلید (نظیر پسوردهای صوتی) و روش های تأیید اعتبار دو مرحله‌ای و چند مرحله‌ای و انتقال کلمات عبور از طریق ارتباطات ایمن نیز می‌تواند باعث بالاتر رفتن امنیت فرایند ورود به یک سیستم شود.

در کنار نکات و سیاست‌های امنیتی بیان شده، امروزه پسوردهای یک بار مصرف، رمزهای عبور غیرمتنی (نظیر رمزهای گرافیکی)، روش‌های تأیید اعتبار بیومتریک (نظیر اثر انگشت و الگوی عنبیه) و … می‌تواند جایگزین‌های مناسب و ایمنی برای کلمه‌های عبور رایج به شمار روند.

به یادسپاری کلمه عبور

هرچند توصیه کارشناسان امنیتی استفاده از کلمات عبور پیچیده است اما طبیعتا پیچیده‌تر شدن پسوردها باعث می‌شود به خاطر سپردن آن‌ها برای کاربران نیز به امری دشوارتر تبدیل شود. این موضوع زمانی به مسأله‌ای بغرنج تبدیل می‌شود که قرار باشد هر کاربر از کلمات عبور متفاوتی برای ورود به سامانه‌های مختلف استفاده نماید.

در چنین حالتی برای آنکه کاربران را از دشواری‌های به خاطر سپردن مجموعه‌ای از کلمات عبور پیچیده رهایی بخشیم استفاده از ابزارهای مدیریت کلمه عبور (Password Manager) توصیه می‌شود. این نرم‌افزارها قادر به نگه‌داری ایمن و رمزنگاری شده تمامی پسوردهای کاربر هستند و تنها چیزی که لازم است کاربر به خاطر بسپارد یک رمز عبور اصلی برای استفاده از نرم افزار مدیریت کلمه عبور است.

کلمه عبور Password
فرم ورود به یک سایت – فیلد متنی دوم محل وارد کردن پسورد است. حروف وارد شده در این فیلد با نمایش دایره‌های کوچکی پنهان شده‌اند تا مانع از خوانده شدن آن توسط اشخاص دیگر شود.

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا

حرکات ابزارهای اشاره گر Pointing Device Gestures

حرکات ابزارهای اشاره گر یا Pointing Device Gestures چیست؟

حرکات ابزارهای اشاره گر (Pointing Device Gesture یا به طور خلاصه Gesture) به حرکاتی اطلاق می‌شود که با استفاده از یک ابزار اشاره‌گر (نظیر ماوس، تاچ پد و صفحات لمسی) انجام می‌شود و نرم‌افزارهای مختلف قادرند این حرکات را به عنوان یک رخداد رایانه‌ای شناسایی کرده و در مقابل آن واکنش مناسبی را نشان دهند.

از رایج‌ترین حرکات ابزارهای اشاره گر می‌توان به حرکت کشیدن یا درَگ (Drag) اشاره نمود که معمولا برای جابجایی اشیا در واسط‌های کاربری به کار می‌رود. علاوه بر این در برخی از نرم‌افزارها و حتی بازی‌های ویدیویی نیز گونه‌های خاص و پیچیده‌تری از این حرکات برای انجام اعمال مختلف استفاده می‌شود.

حرکات ابزارهای لمسی

گستردگی و فراگیری حرکات در مورد ابزارهای اشاره گر لمسی بیشتر از ماوس‌های معمولی بوده و کاربر قادر است با حرکات مختلف، اعمال متفاوتی را انجام دهد. این حرکات در میان نمایشگرهای لمسی و تاچ پدها تقریبا مشابه هستند. به عنوان مثال در صفحات نمایش لمسی امکان لمس چند نقطه به صورت همزمان برای انجام اعمالی از جمله بزرگنمایی و اسکرول محتوا وجود دارد. در عین حال در اغلب تاچ‌پدهای امروزی نیز امکان لمس دو نقطه به طور همزمان برای انجام این اعمال در نظر گرفته شده است. از جمله رایج‌ترین حرکاتی که در ابزارهای اشاره‌گر لمسی قابل مشاهده است می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • ضربه (Tap): از رایج‌ترین حرکات لمسی است و عبارتست از زدن تک ضربه با یک انگشت روی صفحه لمسی. این حرکت را می‌توان معادل با عمل کلیک ماوس دانست. انتخاب گزینه‌ها و دستورات، اجرای اپلیکیشن‌ها از طریق ضربه زدن روی آیکون آن‌ها، تایپ از طریق صفحه کلیدهای مجازی و … از کاربردهای این نوع حرکت می‌باشد.
  • ضربه دوتایی (Double Tap): عبارتست از زدن دو ضربه با یک انگشت روی صفحه لمسی با فاصله زمانی بسیار اندک. یکی از کاربردهای رایج این حرکت، بزرگنمایی تصویر (با مقیاس پیشفرض) یا نمایش آن در ابعاد واقعی (و برعکس) است.
  • فشار طولانی (Long Press): عبارتست از لمس طولانی مدت یک نقطه (در حدود چند ثانیه) که معمولا به عنوان حرکت آغازین برای عمل کشیدن و رها کردن اشیا در واسط کاربری گرافیکی دستگاه‌های لمسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به این ترتیب که ابتدا انگشت را روی نقطه (شئ) مورد نظر قرار داده و اندکی نگه می‌داریم (فشار طولانی) تا واکنش متناسب با آن از سوی واسط کاربری مشاهده شود (نظیر جدا شدن شئ از محل اصلی)، سپس با حرکت انگشت و در نهایت برداشتن انگشت از روی صفحه، عمل کشیدن و رها کردن را به پایان می‌رسانیم. انتخاب عناصر و آیتم‌های یک لیست نیز از جمله کاربردهای دیگر این حرکت است.
حرکات ابزارهای اشاره گر Pointing Device Gestures - فشار طولانی Long Press
حرکت فشار طولانی (Long Press)
  • حرکت جاروبی (Swipe): عبارتست از قرار دادن انگشت روی صفحه و حرکت دادن آن از یک سو به سوی دیگر. لغو یک عمل، حذف اعلان‌ها، اسکرول کردن در دو محور افقی و عمودی و نمایش نوارهای پنهان شونده از نمونه کاربردهای این حرکت است. البته در برخی موارد امکان اسکرول کردن از طریق کشیدن دو انگشت روی صفحه نیز وجود دارد.
حرکات ابزارهای اشاره گر Pointing Device Gestures - حرکت جاروبی Swipe
حرکت جاروبی (Swipe)
  • ضربه دو انگشتی (Two Finger Tap): عبارتست از زدن ضربه با استفاده از دو انگشت روی صفحه که چندان رایج نیست.
  • نیشگون گرفتن (Pinch): عبارتست از قرار دادن دو انگشت روی صفحه و نزدیک کردن آن‌ها به یکدیگر. کوچکنمایی تصاویر و اسناد از جمله کاربردهایی است که برای این حرکت قابل ذکر است.
حرکات ابزارهای اشاره گر Pointing Device Gestures - نیشگون Pinch
حرکت نیشگون (Pinch)
  • نیشگون معکوس (Reverse Pinch) یا بزرگنمایی (Zoom): این عمل که عکس حرکت Pinch می‌باشد عبارتست از قرار دادن دو انگشت روی صفحه و دور کردن آن‌ها از یکدیگر.
  • چرخاندن (Rotate): معمولا عبارتست از قرار دادن یک انگشت در نقطه‌ای ثابت روی صفحه و حرکت دادن انگشت دیگر به صورت دایره‌وار. از این حرکت در برخی از نرم‌افزارهای ویرایش و نمایش عکس برای چرخاندن تصاویر استفاده می‌شود.
حرکات ابزارهای اشاره گر Pointing Device Gestures حرکت چرخش Rotate
حرکت چرخش (Rotate)

پیوندهای پیشنهادی تک دیک

لینک واژه در ویکیپدیا